lerarentekort en de toekomst van ons onderwijs
Het nieuwe schooljaar is pas begonnen, maar basisscholen in Nederland worstelen nu al om voldoende lerearen voor de klas te krijgen. Scholen zoeken naar noodoplossingen om het groeiende lerarentekort tegen te gaan. Wat betekent dit voor de toekomst van ons onderwijs?
Het lerarentekort in cijfers
Het Nederlandse onderwijssysteem heeft de laatste jaren diepe dalen gezien door het groeiende lerarentekort. Basisscholen hebben veel problemen met het vullen van vacatures en proberen met creatieve oplossingen de klassen te voorzien van een docent. Uit een rapport van het CBS blijkt dat er in 2023 ruim 15.000 vacatures open stonden voor het basisonderwijs, waarvan slechts 42 procent zijn vervuld. Terwijl de vraag naar bevoegde leraren toeneemt, blijft de instroom achter. Dit tekort heeft niet alleen gevolgen voor scholen, maar ook voor de kwaliteit van het onderwijs dat kinderen dagelijks ontvangen. “We hebben eigenlijk continu 1 of 2 leerkrachten te weinig de afgelopen jaren, waardoor de kwaliteit van het onderwijs onder druk staat.” vertelt de directeur van basisschool De Blauwe Lijn in Amsterdam Zuidoost.
Scholen zoeken daarom naar creatieve oplossingen, zoals het inzetten van onbevoede leerkrachten en zij-instromers. Maar dit komr niet zonder uitdagingen: “De werkdruk voor onze leerkrachten stijgt doordat zij-instromers vaak minder expertise hebben,” legt de directeur uit. Vanuit een buitenstaand perspectief wordt er gekeken naar de problemen en eventuele oplossingen van het lerarentekort.
Oorzaken van het tekort
Het lerarentekort is een complex probleem met meerdere oorzaken. Het onderzoek van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap laat zien dat er drie grote problemen zijn die het lerarentekort veroorzaken. Het grootste probleem is de snelle vergrijzing. Veel leraren bereiken de pensioengerechtigde leeftijd, en hun vervanging verloopt moeizaam. Uit cijfers blijkt dat de vergrijzing de laatste jaren wordt omgezet in een daling van de gemiddelde leeftijd.
Het tweede probleem is de onvoldoende instroom vanuit de PABO. Hoewel de populariteit van de PABO-studie in de afgelopen jaren is toegenomen, blijft dit aantal onvoldoende om de vele openstaande vacatures op te vullen. Scholen worden hierdoor gedwongen om studenten die nog niet afgestudeerd zijn, maar al wel praktijkervaring opdoen, in te zetten voor de klas. Een onderzoek van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap wijst uit dat 30% van het aantal PABO studenten al voor de klas staat, zonder dat zij hun diploma hebben behaald. Dit vergroot de druk op zowel de studenten als op de schoolteams, omdat deze aankomende leraren nog niet over de volledige expertise en ervaring beschikken om zelfstandig een klas te draaien.
Een directrice vertelde hierover: “Soms moeten we creatief zijn en hebben we geen andere keus dan een onbevoegde voor de klas te zetten. Dit is niet ideaal, maar we willen wel dat de kinderen goed onderwijs krijgen.” Dit benadrukt het dilemma van scholen: kwaliteit versus kwantiteit.
Het derde probleem is de hoge werkdruk en burn-out klachten. Dit zorgt ervoor dat nieuwe leraren het onderwijs weer snel verlaten, wat het tekort verergert. Dit probleem wordt nog erger tijdens ziekteperiodes, wanneer scholen afhankelijk worden van invalkrachten of invalkrachten die eigenlijk nog niet fit genoeg zijn om te werken. Leerkracht van basisschool de Aventurijn in Almere vertelt hierover: “Wat ik nu vooral zie is dat leerkrachten en assistenten zich bijna gedwongen weer beter moeten melden, terwijl dit nog niet het geval is. Puur omdat er een tekort is.”
gevolgen voor het onderwijs
De gevolgen van het lerarentekort zijn voelbaar in de dagelijkse praktijk. Zo worden onbevoegde leerkrachten vaker ingezet en kunnen sommige scholen hele klassen naar huis sturen als er geen vervanging beschikbaar is. “Bij ons op school hebben we gelukkig nog nooit een groep naar huis hoeven te sturen,” zegt schooldirecteur van de Blauwe Lijn, “maar we moeten wel creatief zijn en bijvoorbeeld de directie of intern begeleiders voor de klas zetten.”
Ouders merken de druk op scholen, maar blijven geduldig zolang de scholen ervoor zorgen dat er iemand voor de klas staat. Toch neemt de druk toe, vooral wanneer er een les uitvalt.
mogelijke oplossingen
Om het lerarentekort te verminderen, zijn diverse initiatieven gelanceerd. Wethouder Marjolein Moorman presenteerde een lerarenagenda met extra voorzieningen voor Amsterdamse leraren, zoals voorrang bij woningen en reiskostenvergoedingen. Dit biedt enige hulp, maar lost het kernprobleem niet op.
De leerkracht van basisschool De Aventurijn stelt dat het beroep aantrekkelijker moet worden gemaakt, met meer oog voor werkdruk en salarissen: “Er wordt verteld dat de salarissen omhoog moeten, maar juist de werkdruk moet omlaag. Als deze omlaag is, wordt het makkelijker om het beroep aantrekkelijk te maken voor een nieuw instroom.”